Құрманғазы Сағырбайұлы

Құрманғазы Сағырбайұлы (1823–1896) — қазақ халқының аспаптық музыка өнерінің шыңы, классикалық күй мұрасының негізін қалаушы ұлы сазгер әрі домбырашы. Оның шығармашылығы халықтың азаттыққа деген ұмтылысын, дала заңын және еркіндік рухын терең бейнелейді.

Өмірбаяны және жастық шағы

Құрманғазы Бөкей ордасында (қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жанғала ауданы) кедей отбасында дүниеге келген. Бала кезінен домбыра тартуға әуестеніп, Ұзақ күйшіден сабақ алды. Оның дарыны ерте танылып, дала аралап, халық арасында күйшілік өнерін кеңінен насихаттады.

Қуғын-сүргін және күрес жолы

Өз күйлерінде әлеуметтік әділетсіздік пен патша үкіметінің отаршылдық саясатына қарсылық білдіргені үшін Құрманғазы бірнеше рет тұтқындалып, Орал, Орынбор, Астрахань түрмелеріне қамалды. Алайда ол ешқашан еңсесін түсірмей, түрмеде отырған кезде де «Қайран шешем», «Түрмеден қашқан» сияқты қуатты шығармаларын өмірге әкелді.

Музыкалық мұрасы мен ең танымал күйлері

Құрманғазының артында 60-тан астам аспаптық күй қалды. Оның әрбір туындысы — дала ритмі мен терең эмоционалдық драматизмге толы шедевр:

• «Адай» — еркіндік пен екпінді атты әскердің шабысын суреттейтін, бүкіл әлемге танымал динамикалық күй.
• «Сарыарқа» — кең байтақ қазақ даласының сұлулығы мен еркін өмірін жырлайтын симфониялық деңгейдегі туынды.
• «Балбырауын» — мерекелік, шаттыққа толы ырғақты классикалық күй.

Тарихи маңызы мен естелік

Құрманғазының музыкалық мұрасы қазақ мәдениетінің алтын қорына енді. Оның есімімен Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы, Мемлекеттік академический оркестр аталады. Оның суреті ұлттық валюта — теңгеде, сондай-ақ көптеген ескерткіштерде мәңгілікке қалдырылған.