Қобыз

Қобыз — дала сарыны мен бақсылар аспабы

Қобыз (немесе Қылқобыз) — қазақ халқының ең көне, сырлы, екі ішекті ысқышты музыкалық аспабы. Ертеде бұл аспап тек музыкалық мақсатта емес, бақсы-бұлалардың емдеу, бал ашу және аруақтарды шақыру жосындарында қолданылған сакралды құрал саналған.

1. Тарихы мен аңызы

Қобыздың пайда болуы аңызға айналған өнер иесі — Қорқыт атамен тығыз байланысты. Аңыз бойынша, Қорқыт ата өлімнен қашып, өмірдің мәнін іздеп, әлемді шарлайды. Соңында ол тұтас ағаштан қобыз шауып жасап, оның сарыны арқылы мәңгілік өмірді музыкадан табады. Қобыз үні — ажалды тоқтатқан қасиетті үн болып есептеледі.

2. Қобыздың жасалу ерекшелігі

Қобыздың жасалуы мен пішіні өте ерекше әрі күрделі:

• Оюлы шанақ: Қобыздың корпусы тұтас ағаштан (үйеңкі, қайың немесе қарағай) ойылып жасалады. Шанақтың жоғарғы жағы ашық, ал төменгі жағы түйенің терісімен (ботаның мойнағымен) қапталады.
• Ішектер мен Ысқыш: Қобыздың екі ішегі де, ысқышы да сұрыпталған жылқының қылынан (30-60 тал қыл) есіліп жасалады. Бұл аспапқа табиғи, барқыт сияқты қоңыр үн береді.
• Орындау техникасы: Қобызды тартқанда саусақты ішекке баспайды, тек саусақтың сыртқы жағымен тигізіп, обертонды дыбыс шығарады.

3. Мәдени маңызы

Қобыздың үні адам дауысына, қасқырдың ұлуына немесе соққан желдің сарынына ұқсайды. Ол тыңдаушының жан дүниесін тебірентіп, терең медитациялық күйге түсіреді.