Қажымұқан Мұңайтпасов

Өмірбаяны мен даңқты жолы

Қажымұқан Мұңайтпасов 1871 жылы Ақмола облысының Қараөткел ауылында дүниеге келген. Жасынан орасан зор күшімен көзге түсіп, жас кезден-ақ ауыл арасындағы күрестерде қарсылас шақ келтірмеген. Кейін Санкт-Петербургтегі кәсіби күрес мектебінде білім алып, классикалық (француз) күрестің қыр-сырын толық меңгерді. Ол Еуропа, Азия, Африка және Америка құрлықтарындағы 54 мемлекетте өнер көрсетіп, «Муханура», «Ямагата Муханура», «Қара Иван» және «Дала заңының иесі» деген лақап аттармен бүкіл әлемге танылды.

Спорттық жетістіктері мен рекорды

• Тұңғыш әлем чемпионы: 1909 жылы Гетеборгта өткен классикалық күрестен әлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алып, қазақ халқынан шыққан тұңғыш әлем чемпионы атанды.
• Халықаралық триумф: Париж, Варшава, Харбин, Стамбул және Буэнос-Айрес сияқты әлемнің ірі мегаполистерінде өткен беделді халықаралық турнирлерде топ жарды. Иван Поддубный, Иван Шемякин және Алекс Аберг сияқты әлемдік палуандармен иық тірестіріп, достық қарым-қатынаста болды.
• Наградалары: Карл V ордені, «Арыстан мен Күн» ордені және «Қайырымды еңбегі үшін» медалі сияқты 48-ден астам халықаралық наградалар мен алтын медальдардың иегері.

Цирк өнері мен күш өнерін паш ету

Қажымұқан тек кілемдегі күреспен шектелмей, цирк аренасында ерекше күш өнерін көрсетті. Ол кеудесіне ауыр тас қойғызып, оны балғамен жару, рельстерді майыстыру, мойнына темір шынжырларды үзу және үстінен адамдар толған арбаларды жүргізу сияқты ғажайып номерлерімен халықты таңғалдырды.

Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұлы ерлігі

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда аңызға айналған балуан 70 жастан асқан еді. Соған қарамастан, ол елді аралап, цирк өнерін көрсету арқылы өз күшімен 100 000 сом қаражат жинады. Бұл қаржыға ол Қорғаныс қорына майдан үшін әскери ұшақ жасатуға аударды. Осы қаражатқа соғылған ПО-2 жойғыш ұшағына «Қажымұқан» есімі беріліп, оны жас ұшқыш Қажытай Шалабаев майданда сәтті басқарды.