Шоқан Уәлиханов
Ғалым, этнограф, тарихшы, саяхатшы
Шоқан Уәлиханов — көрнекті қазақ ғалымы, этнограф, тарихшы, ағартушы және Орталық Азияны зерттеуші саяхатшы.
Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (1835–1865) — заманауи қазақ ғылымы мен мәдениетінің негізін қалаушылардың бірі. Ол Орталық Азия халықтарының тарихы, этнографиясы мен географиясын зерттеуде өшпес із қалдырды.
Өмірбаяны және білімі
Шоқан Қостанай облысындағы Құсмұрын бекінісінде дүниеге келген. Омбы кадет корпусында білім алып, онда орыс және батыс әдебиетімен, сондай-ақ жаратылыстану ғылымдарымен жақын танысты. Ол Ф. М. Достоевский, П. П. Семенов-Тян-Шанский сияқты көрнекті тұлғалармен тығыз достық қарым-қатынаста болды.
Қашқарияға саяхаты
Уәлихановтың ең басты ғылыми ерлігі — 1858–1859 жылдары Қашқарияға жасаған қауіпті саяхаты. Сол кезде Еуропа зерттеушілері үшін жабық болған бұл аймаққа саудагер кейпінде өтіп, өңірдің географиясы, экономикасы, этнографиясы мен тарихы туралы бірегей деректер жинады.
Ғылыми мұрасы
Шоқан Уәлиханов қырғыздардың «Манас» эпосын алғашқылардың бірі болып қағазға түсіріп, оны ғылыми тұрғыдан зерттеді. Ол қазақ халқының ауыз әдебиетін, шежіресін және құқықтық әдет-ғұрыптарын терең талдап, артында бағалы ғылыми еңбектер қалдырды.