Тарихы мен шығу тегі
Тоғыз құмалақ — қазақ халқының мыңжылдық тарихы бар, логика мен математикалық ойлауды дамытатын ұлттық зияткерлік ойыны. Ол көшпелі халықтың «стратегиялық академиясы» болып саналады.
Ертеде арнайы тақта болмаған кезде, көшпенділер топырақты шұңқырлап қазып, ойын тастары ретінде кептірілген қой құмалақтарын пайдаланған. Ойынның атауы да осыдан шыққан. Бұл ойын сабақтастық пен есептеу қабілетін ұштап, математикалық алгоритмдерді жатқа есептеуге баулыған.
ЮНЕСКО мәдени мұрасы
2020 жылдың 16 желтоқсанында Тоғыз құмалақ ойыны Адамзаттың интеллектуалды және бейзаттық мәдени мұрасы ретінде ЮНЕСКО-ның репрезентативтік тізіміне ресми түрде енгізілді.
Бұл халықаралық тану — ойынның тек қазақ халқы үшін емес, бүкіл адамзат өркениеті үшін тарихи және мәдени құндылығы жоғары екенін дәлелдейді.
Ойынның негізгі мақсаты мен логикасы
Ойын екі адам арасында өтеді. Тақтада екі тарапқа бөлінген 18 отау (әр ойыншыда 9-дан) және 2 қазан (ұтыс жинайтын орын) болады. Ойын басында тақтада барлығы 162 құмалақ (әр отауда 9-дан) орналастырылады.
Ойынның басты мақсаты — қатаң математикалық ережелер бойынша жүріс жасай отырып, қарсыластың отауларынан құмалақтарды басып алу және өз қазаныңда 82 немесе одан көп құмалақ жинау. Егер екі ойыншы да 81 құмалақтан жинаса, ойын тең аяқталады.