Құрт
Көшпенділердің ғасырлар бойы сақталған құрғақ сүт өнімі және табиғи суперфуд
Құрт — көшпенділердің ұзақ жорықтарға арнап ойлап тапқан жоғары калориялы, бұзылмайтын қасиетті сүт өнімі. Ол саулықтың, кальцийдің және сүт мәдениетінің символы.
Құрт — Орталық Азия көшпенділерінің мыңжылдық тарихы бар ең танымал дәстүрлі сүт өнімі. Жазда мол жиналған сүтті қысқа сақтаудың бірегей әдісі ретінде пайда болған. Құрт жылдар бойы бұзылмайды, тасымалдауға өте ыңғайлы және табиғи кальцийге өте бай.
1. Сүт ұйыту және сүзбе (сүзбі) дайындау
Құрт дайындау сүтті пісіріп, ұйытып айран немесе қатық жасаудан басталады. Айранды үлкен қазанға құйып, баяу отта қайнатады (ірітіп сүзбеге айналдырады). Содан соң пайда болған сарысуын ағызу үшін массаны тығыз кенеп дорбаға құйып, 24–48 сағатқа іліп қояды. Тұнған, суы сарқылып қалған қою масса «сүзбе» деп аталады.
2. Тұздау және пішін беру
Сүзбеге талғамға қарай мол тұз қосылады. Тұз тағамның дәмін келтіріп қана қоймай, оның ұзақ сақталуына мүмкіндік береді. Дайын тұзды сүзбені алақанға салып, домалақ, сопақша немесе саусақ басының изі қалған шағын шарлар түрінде пішіндейді.
3. Күнге және желге кептіру
Пішінделген құрттарды ағаш өреге (арнайы сөре) немесе мата үстіне тізіп, ашық аспан астында, жел соғатын күндей жерде 3–7 күн бойы кептіреді. Кепкен құрт тас сияқты қатты әрі салмағы жеңіл болып шығады.
4. Қолданылуы мен дастарқандағы орны
Құртты сұйық сорпаға немесе ыстық суға езіп, «қатық» ретінде сорпаның дәмін ашуға болады. Көшпенділер жорықта шөлді басу және аштықты жеңу үшін аузына құрт салып жүрген. Қазіргі кезде де құрт — қазақ дастарқанының, шай ішудің және жеңіл тіскебасардың сүйікті тағамы.